Azərbaycan Qlobal İşgəncə İndeksinin ikinci nəşrində işgəncə üzrə yüksək risk qrupu ölkələr siyahısına daxil edilib

İşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatı (World Organisation Against Torture – OMCT) 25 iyun 2026-cı il tarixində Qlobal İşgəncə İndeksinin ikinci nəşrini yayımlayıb. Bu nəşrdə indeksin əhatə dairəsi genişləndirilərək 39 ölkəni əhatə edib və Azərbaycan ilk dəfə qiymətləndirilən ölkələr sırasına daxil edilib.

Qlobal İşgəncə İndeksi (Global Torture Index) işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar risklərini qiymətləndirən beynəlxalq monitorinq və hesabatlılıq sistemidir. İşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatının tərəfindən hazırlanan İndeks dövlətlərin işgəncənin qarşısının alınması sahəsində hüquqi, institusional və praktiki fəaliyyətini qiymətləndirir. İlk dəfə 2025-ci ildə təqdim olunan indeks işgəncə riskini sistemli şəkildə ölçən ilk beynəlxalq təşəbbüslərdən biridir. Onun məqsədi hökumətləri, beynəlxalq təşkilatları və ictimaiyyəti interaktiv və əlçatan onlayn platforma vasitəsilə etibarlı məlumatlarla təmin etməkdir.

İndeks dövlətlərin fəaliyyətini yeddi əsas istiqamət üzrə qiymətləndirir: i) işgəncəyə qarşı siyasi öhdəliklər, ii) Polis qəddarlığına və institutsional zorakılığa son qoyulması, iii) azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin işgəncədən qorunması, iv) cəzasızlığa son qoyulması, v) zərərçəkmişlərin hüquqları, vi) hərkəsin müdafiəsi, vii) hüquq müdafiəsi fəaliyyəti və vətəndaş cəmiyyəti üçİşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatı (World Organisation Against Torture – OMCT) 25 iyun 2026-cı il tarixində Qlobal İşgəncə İndeksinin ikinci nəşrini yayımlayıb. Bu nəşrdə indeksin əhatə dairəsi genişləndirilərək 39 ölkəni əhatə edib və Azərbaycan ilk dəfə qiymətləndirilən ölkələr sırasına daxil edilib.

Qlobal İşgəncə İndeksi (Global Torture Index) işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar risklərini qiymətləndirən beynəlxalq monitorinq və hesabatlılıq sistemidün fəaliyyət mühiti. Qiymətləndirmə beynəlxalq insan hüquqları standartlarına, xüsusilə BMT-nin İşgəncələrə Qarşı Konvensiyasına, onun Fakültativ Protokoluna və digər beynəlxalq standartlara əsaslanır.

İşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatı (World Organisation Against Torture – OMCT) 25 iyun 2026-cı il tarixində Qlobal İşgəncə İndeksinin ikinci nəşrini yayımlayıb. Bu nəşrdə indeksin əhatə dairəsi genişləndirilərək 39 ölkəni əhatə edib və Azərbaycan ilk dəfə qiymətləndirilən ölkələr sırasına daxil edilib.

Qlobal İşgəncə İndeksi (Global Torture Index) işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar risklərini qiymətləndirən beynəlxalq monitorinq və hesabatlılıq sistemidir. İşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatının tərəfindən hazırlanan İndeks dövlətlərin işgəncənin qarşısının alınması sahəsində hüquqi, institusional və praktiki fəaliyyətini qiymətləndirir. İlk dəfə 2025-ci ildə təqdim olunan indeks işgəncə riskini sistemli şəkildə ölçən ilk beynəlxalq təşəbbüslərdən biridir. Onun məqsədi hökumətləri, beynəlxalq təşkilatları və ictimaiyyəti interaktiv və əlçatan onlayn platforma vasitəsilə etibarlı məlumatlarla təmin etməkdir.

İndeks dövlətlərin fəaliyyətini yeddi əsas istiqamət üzrə qiymətləndirir: i) işgəncəyə qarşı siyasi öhdəliklər, ii) Polis qəddarlığına və institutsional zorakılığa son qoyulması, iii) azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin işgəncədən qorunması, iv) cəzasızlığa son qoyulması, v) zərərçəkmişlərin hüquqları, vi) hərkəsin müdafiəsi, vii) hüquq müdafiəsi fəaliyyəti və vətəndaş cəmiyyəti üçİşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatı (World Organisation Against Torture – OMCT) 25 iyun 2026-cı il tarixində Qlobal İşgəncə İndeksinin ikinci nəşrini yayımlayıb. Bu nəşrdə indeksin əhatə dairəsi genişləndirilərək 39 ölkəni əhatə edib və Azərbaycan ilk dəfə qiymətləndirilən ölkələr sırasına daxil edilib.

Qlobal İşgəncə İndeksi (Global Torture Index) işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar risklərini qiymətləndirən beynəlxalq monitorinq və hesabatlılıq sistemidün fəaliyyət mühiti. Qiymətləndirmə beynəlxalq insan hüquqları standartlarına, xüsusilə BMT-nin İşgəncələrə Qarşı Konvensiyasına, onun Fakültativ Protokoluna və digər beynəlxalq standartlara əsaslanır.İndeks öz metodologiyasına əsasən ölkələri işgəncə və digər pis rəftar riski üzrə aşağı, orta, əhəmiyyətli, yüksək və çox yüksək risk kateqoriyalarına ayırır. Bu risk səviyyələri dövlətlərin işgəncənin qarşısının alınması, insan hüquqlarının qorunması və beynəlxalq öhdəliklərin icrası sahəsindəki vəziyyətini göstərir.

25 iyun 2026-cı ildə yayımlanan İndeksin ikinci nəşrində Azərbaycan işgəncə və digər pis rəftar riski üzrə “yüksək risk” kateqoriyasına daxil edilib. Bu qiymətləndirmə ölkədə işgəncə və digər pis rəftarın qarşısının alınması, hüquqi təminatların tətbiqi və insan hüquqlarının qorunması sahəsində ciddi sistemli problemlərin olduğunu göstərir.

İndeksdə qeyd olunur ki, Azərbaycanda işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar sistemli, geniş yayılmış və davamlı xarakter daşıyır. Bu hallar xüsusilə siyasi məhbuslara, jurnalistlərə, hüquq müdafiəçilərinə və vətəndaş cəmiyyəti fəallarına qarşı qeyri-mütənasib şəkildə tətbiq olunur.

İndeks Azərbaycanda işgəncə cinayətlərinə görə cəzasızlığın demək olar ki, tam səviyyədə olduğunu vurğulayır. Baş Prokurorluğun məlumatına əsasən, 2024-cü ildə işgəncə, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və digər oxşar cinayətlərlə bağlı 2488 araşdırma aparılıb onlardan 2 261-i nəticəsiz başa çatıb və işgəncə faktlarına görə heç bir hökm çıxarılmayıb. Milli Preventiv Mexanizm funksiyasını formal olaraq həyata keçirən Ombudsman isə 2023–2025-ci illər üzrə illik baş çəkmələrinin nəticəsinə dair hesabatları həbs və saxlanma yerlərində işgəncə və ya pis rəftarla bağlı hər hansı fakt müəyyən etməyib.

İndeksdə Azərbaycanın beynəlxalq öhdəliklərinin icrası da tənqidi qiymətləndirilir. Azərbaycan 1996-cı ildə BMT-nin İşgəncələrə Qarşı Konvensiyasına qoşulub, Konvensiyanın 22-ci maddəsi üzrə fərdi şikayət mexanizmini qəbul edib və 2009-cu ildə Fakültativ Protokolu ratifikasiya edib. Bununla yanaşı, ölkənin beynəlxalq monitorinq mexanizmləri ilə əməkdaşlığının kifayət qədər olmadığı qeyd olunur. Son beş il ərzində Azərbaycan BMT-nin İşgəncə üzrə Xüsusi Məruzəçisinin göndərdiyi dörd müraciətdən yalnız birini cavablandırıb, Universal Dövri İcmal çərçivəsində verilən tövsiyələrin isə yalnız bir hissəsini qəbul edib.

Hesabatda həmçinin vurğulanır ki, Azərbaycan Avropa Şurasına üzv dövlətlər arasında Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin aparıcı qərarlarının icra edilməməsi üzrə ən yüksək göstəriciyə (aparıcı qərarların 75% icra olunmayıb) malik ölkədir. İcra olunmayan aparıcı qərarların əksəriyyəti həbs yerlərində saxlanma şəraiti, işgəncə və pis rəftar, şəxsi azadlıq və toxunulmazlıq hüququ, eləcə də yaşamaq hüququnun pozulması ilə bağlıdır.

Hesabat Milli Preventiv Mexanizmin müstəqilliyi ilə bağlı problemləri də qeyd edib. Ombudsman 2018-ci ildən etibarən Milli İnsan Hüquqları Təsisatlarının Qlobal Alyansı tərəfindən “B” statusuna endirilib və 2023-cü ildən etibarən işgəncə və pis rəftarla bağlı heç bir rəsmi monitorinq nəticəsi açıqlamayıb.

İndeks Azərbaycana işgəncə və pis rəftarın qarşısını almaq üçün saxlanma yerlərinə müstəqil və maneəsiz monitorinqə icazə verməyi, Milli Preventiv Mexanizmin müstəqilliyini gücləndirməyi və işgəncəyə qarşı “sıfır tolerantlıq” siyasəti qəbul etməyi tövsiyə edir.

Dövlət işgəncə, cinsi zorakılıq və pis rəftar iddialarını effektiv araşdırmalı, təqsirkarları cəzalandırmalı, zərəçəkmişləri hüquqi müdafiə və reabilitasiya ilə təmin etməlidir. Həmçinin həbs yerlərində şərait yaxşılaşdırılmalı, tibbi yardım təmin edilməli və işgəncə yolu ilə əldə edilən sübutların məhkəmələrdə qəbul edilməməsi praktikadad təmin edilməlidir..

Hesabat siyasi motivli təqiblərə son qoyulmasını, siyasi məhbusların azad edilməsini, vəkillərin, jurnalistlərin, hüquq müdafiəçilərinin və QHT-lərin sərbəst fəaliyyətinə təminat verilməsini də əsas tövsiyələr kimi qeyd edib.

Müstəqil Hüquqşünaslar Şəbəkəsi İşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatının üzvü və Qlobal İşgəncə İndeksinin Azərbaycan üzrə tərəfdaşı kimi İndeksin Azərbaycanla bağlı qiymətləndirmə prososesində töhfə verib. Müstəqil Hüquqşünaslaİşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatı (World Organisation Against Torture – OMCT) 25 iyun 2026-cı il tarixində Qlobal İşgəncə İndeksinin ikinci nəşrini yayımlayıb. Bu nəşrdə indeksin əhatə dairəsi genişləndirilərək 39 ölkəni əhatə edib və Azərbaycan ilk dəfə qiymətləndirilən ölkələr sırasına daxil edilib.

Qlobal İşgəncə İndeksi (Global Torture Index) işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar risklərini qiymətləndirən beynəlxalq monitorinq və hesabatlılıq sistemidir. İşgəncəyə Qarşı Dünya Təşkilatının tərəfindən hazırlanan İndeks dövlətlərin işgəncənin qarşısının alınması sahəsində hüquqi, institusional və praktiki fəaliyyətini qiymətləndirir. İlk dəfə 2025-ci ildə təqdim olunan indeks işgəncə riskini sistemli şəkildə ölçən ilk beynəlxalq təşəbbüslərdən biridir. Onun məqsədi hökumətləri, beynəlxalq təşkilatları və ictimaiyyəti interaktiv və əlçatan onlayn platforma vasitəsilə etibarlı məlumatlarla təmin etməkdir.

İndeks dövlətlərin fəaliyyətini yeddi əsas istiqamət üzrə qiymətləndirir: i) işgəncəyə qarşı siyasi öhdəliklər, ii) Polis qəddarlığına və institutsional zorakılığa son qoyulması, iii) azadlıqdan məhrum edilmiş şəxslərin işgəncədən qorunması, iv) cəzasızlığa son qoyulması, v) zərərçəkmişlərin hüquqları, vi) hərkəsin müdafiəsi, vii) hüquq müdafiəsi fəaliyyəti və vətəndaş cəmiyyəti üçün fəaliyyət mühiti. Qiymətləndirmə beynəlxalq insan hüquqları standartlarına, xüsusilə BMT-nin İşgəncələrə Qarşı Konvensiyasına, onun Fakültativ Protokoluna və digər beynəlxalq standartlara əsaslanır.

İndeks öz metodologiyasına əsasən ölkələri işgəncə və digər pis rəftar riski üzrə aşağı, orta, əhəmiyyətli, yüksək və çox yüksək risk kateqoriyalarına ayırır. Bu risk səviyyələri dövlətlərin işgəncənin qarşısının alınması, insan hüquqlarının qorunması və beynəlxalq öhdəliklərin icrası sahəsindəki vəziyyətini göstərir.

25 iyun 2026-cı ildə yayımlanan İndeksin ikinci nəşrində Azərbaycan işgəncə və digər pis rəftar riski üzrə “yüksək risk” kateqoriyasına daxil edilib. Bu qiymətləndirmə ölkədə işgəncə və digər pis rəftarın qarşısının alınması, hüquqi təminatların tətbiqi və insan hüquqlarının qorunması sahəsində ciddi sistemli problemlərin olduğunu göstərir.

İndeksdə qeyd olunur ki, Azərbaycanda işgəncə və digər qəddar, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar sistemli, geniş yayılmış və davamlı xarakter daşıyır. Bu hallar xüsusilə siyasi məhbuslara, jurnalistlərə, hüquq müdafiəçilərinə və vətəndaş cəmiyyəti fəallarına qarşı qeyri-mütənasib şəkildə tətbiq olunur.

İndeks Azərbaycanda işgəncə cinayətlərinə görə cəzasızlığın demək olar ki, tam səviyyədə olduğunu vurğulayır. Baş Prokurorluğun məlumatına əsasən, 2024-cü ildə işgəncə, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftar, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və digər oxşar cinayətlərlə bağlı 2488 araşdırma aparılıb onlardan 2 261-i nəticəsiz başa çatıb və işgəncə faktlarına görə heç bir hökm çıxarılmayıb. Milli Preventiv Mexanizm funksiyasını formal olaraq həyata keçirən Ombudsman isə 2023–2025-ci illər üzrə illik baş çəkmələrinin nəticəsinə dair hesabatları həbs və saxlanma yerlərində işgəncə və ya pis rəftarla bağlı hər hansı fakt müəyyən etməyib.

İndeksdə Azərbaycanın beynəlxalq öhdəliklərinin icrası da tənqidi qiymətləndirilir. Azərbaycan 1996-cı ildə BMT-nin İşgəncələrə Qarşı Konvensiyasına qoşulub, Konvensiyanın 22-ci maddəsi üzrə fərdi şikayət mexanizmini qəbul edib və 2009-cu ildə Fakültativ Protokolu ratifikasiya edib. Bununla yanaşı, ölkənin beynəlxalq monitorinq mexanizmləri ilə əməkdaşlığının kifayət qədər olmadığı qeyd olunur. Son beş il ərzində Azərbaycan BMT-nin İşgəncə üzrə Xüsusi Məruzəçisinin göndərdiyi dörd müraciətdən yalnız birini cavablandırıb, Universal Dövri İcmal çərçivəsində verilən tövsiyələrin isə yalnız bir hissəsini qəbul edib.r Şəbəkəsi beynəlxalq insan hüquqları standartları çərçivəsində işgəncə və pis rəftarın qarşısının alınmasına yönəlmiş müdafiə, monitorinq, sənədləşdirmə və maarifləndirmə səylərinə töhfə verməyə davam edəcək.